جوشکاری طلا چیست؟ مقایسه ۴ روش لحیم، تیگ، لیزر و جوش نقطهای
جوشکاری طلا چیست؟ مقایسه ۴ روش لحیم، تیگ، لیزر و جوش نقطهای
جوشکاری طلا یعنی اتصال دائمی دو قطعه طلا با ذوب کردن موضعی فلز. از بستن حلقه زنجیر تا تعمیر انگشتر و پر کردن حفرههای ریختهگری، همه با جوش انجام میشوند.
یک تفاوت مهم را از اول بدانید: در لحیمکاری فلز اصلی ذوب نمیشود؛ فقط آلیاژ لحیم با دمای ذوب پایینتر بین دو قطعه مینشیند. در جوشکاری خود فلز ذوب میشود و دو قطعه یکی میشوند. بازار به هر دو میگوید «جوش»، اما نتیجه یکی نیست.
انتخاب روش جوش روی سه چیز اثر مستقیم دارد: کسر وزن و هدررفت طلا، زمان پرداخت بعد از جوش، و امنیت سنگها و قطعات حساس کنار محل جوش. در ادامه هر روش را با همین سه معیار بررسی میکنیم.
۴ روش جوشکاری طلا
۱. لحیمکاری طلا با شعله
لحیم طلا قدیمیترین و هنوز رایجترین روش اتصال در کارگاههای طلاسازی ایران است. زرگر با شعله گاز و هوا (یا بنزین، اکسیژن) محل اتصال را گرم میکند و آلیاژ لحیم را با روانساز (بوراکس) بین دو قطعه میریزد.
مزایا: هزینه راهاندازی بسیار کم، مناسب برای اتصالهای بزرگ و ساخت از صفر، همه زرگرها آن را بلدند.
معایب:
- حرارت کل قطعه را گرم میکند؛ سنگهای حساس باید اول باز شوند.
- فلز اطراف اتصال نرم میشود (اصطلاحاً آنیل میشود) و استحکامش کم میشود.
- رنگ لحیم با طلای اصلی کمی فرق دارد و با گذشت زمان معلوم میشود.
- اکسیداسیون و لکه سیاه میدهد؛ پرداخت و اسیدشویی بعدی لازم است.
مناسب برای: ساخت بدنه، اتصال قطعات بزرگ، کارگاههای تازهکار با بودجه محدود.
۲. جوش تیگ طلا (TIG)
در جوش تیگ، یک قوس الکتریکی بین الکترود تنگستن و قطعه زده میشود و گاز آرگون فلز ذوبشده را از هوا محافظت میکند. نسخه معمول تیگ برای صنعت ساخته شده و برای قطعات ظریف جواهر خیلی پرقدرت است.
مزایا: اتصال ذوبی و همرنگ، امکان افزودن سیم پرکننده، مناسب برای قطعات ضخیمتر.
معایب: کنترل حرارت روی قطعات زیر یک میلیمتر سخت است و احتمال سوختن یا سوراخ شدن کار بالاست. به همین دلیل در طلاسازی، نسخه کوچک و پالسی آن جایگزین شده که همان «جوش نقطهای» است (روش چهارم).
مناسب برای: سازندگان ظروف و قطعات بزرگ نقره و طلا، نه کارهای روزمره زرگری.
۳. جوش لیزر طلا
دستگاه جوش لیزر با پالسهای نور متمرکز نقطهای کوچک از فلز را ذوب میکند. زرگر زیر میکروسکوپ کار میکند و با پالسهای پشت سر هم، خط جوش میسازد.
مزایا:
- بالاترین دقت؛ حرارت فقط به نقطهای بسیار کوچک میرسد.
- جوش کنار سنگ بدون باز کردن آن.
- دسترسی به گوشههای تنگ که الکترود به آنها نمیرسد.
معایب:
- قیمت دستگاه چند برابر جوش نقطهای است؛ در بازار جهانی هم ارزانترین لیزر رومیزی حدود سه برابر دستگاه پالسی قیمت دارد.
- دستگاه جاگیر است و هزینه سرویس بالاست.
- نفوذ جوش لیزر معمولاً سطحیتر از جوش قوسی پالسی است.
- روی نقره به دلیل بازتاب بالای نور، کار سختتر میشود.
مناسب برای: کارگاههای تولیدی بزرگ، کارهای بسیار ظریف و سنگدار در حجم بالا. مقایسه کامل این دو دستگاه را در مقاله [لمپرت یا جوش لیزر؟] بخوانید.
۴. جوش نقطهای طلا (پالسی یا لمپرت)
آنچه در بازار طلا «جوش نقطهای» یا «لمپرت» میگویند، در واقع یک جوش قوسی پالسی کوچک (میکرو تیگ) است. لمپرت نام سازنده آلمانی دستگاههای PUK است که آنقدر معروف شد که اسمش به کل این دستگاهها گفته میشود. این روش با «جوش نقطهای مقاومتی» صنعت خودرو فرق دارد.
نحوه کار ساده است: قطعه به انبر اتصال وصل است و زرگر آن را زیر سوزن تنگستن میبرد. با لمس سوزن، دستگاه در چند میلیثانیه یک پالس قوس میزند و گاز آرگون نقطه مذاب را از اکسید شدن حفظ میکند. توضیح کامل اصول کار را در مقاله [جوش نقطهای چیست؟] آوردهایم.
مزایا:
- حرارت فقط در نقطه جوش است؛ اغلب نیازی به باز کردن سنگ نیست.
- اتصال ذوبی و همرنگ، بدون لحیم و بدون رد مشخص.
- نفوذ عمیقتر از لیزر در بسیاری از کارها.
- قیمت خیلی کمتر از لیزر، دستگاه رومیزی و کمجا.
- یادگیری سریع؛ کار با دستگاه ساده است و دوره طولانی نمیخواهد.
معایب: سوزن باید به محل جوش دسترسی داشته باشد، پس گوشههای خیلی عمیق سخت است. سوزن با استفاده کند میشود و باید تیز شود.
مناسب برای: بیشتر کارهای روزمره کارگاه و مغازه: جوش زنجیر، تعمیر انگشتر و گوشواره، پر کردن حفره ریختهگری، تثبیت قطعات قبل از لحیم، و حتی تعمیر فریم عینک.
جدول مقایسه روشهای جوشکاری طلا
|
معیار |
لحیم با شعله |
جوش تیگ |
جوش لیزر |
جوش نقطهای (پالسی) |
|---|---|---|---|---|
|
هزینه دستگاه |
بسیار کم |
متوسط |
بسیار بالا |
متوسط |
|
دقت |
کم |
متوسط |
بسیار بالا |
بالا |
|
حرارت وارد به قطعه |
زیاد، کل قطعه |
زیاد |
بسیار کم |
کم، فقط نقطه جوش |
|
جوش کنار سنگ |
نه |
نه |
بله |
بله، در بیشتر موارد |
|
همرنگی اتصال |
نه (آلیاژ لحیم) |
بله |
بله |
بله |
|
یادگیری |
آسان |
سخت |
متوسط تا سخت |
آسان |
|
فضای لازم |
روی میز |
متوسط |
دستگاه بزرگ |
رومیزی |
|
هزینه نگهداری |
کم |
متوسط |
بالا |
کم (سوزن و گاز) |
|
بهترین کاربرد |
ساخت بدنه و اتصال بزرگ |
قطعات ضخیم |
کار ظریف در حجم بالا |
تعمیرات و کار روزمره |
برای آشنایی بیشتر با دستگاه جوش نقطه ای ایما و بررسی ویژگیها و قابلیتهای آن، به صفحه محصول مراجعه کنید و اطلاعات کامل دستگاه را ببینید.
کدام روش برای کارگاه شما مناسب است؟
کدام روش برای کارگاه شما مناسب است؟
یک قانون ساده: ابزار را با کاری که هر روز انجام میدهید انتخاب کنید، نه با سختترین کار سال.
- مغازه طلافروشی با تعمیرات روزانه: جوش نقطهای. زنجیر و انگشتر مشتری را در چند دقیقه و بدون کسر وزن محسوس تحویل میدهید.
- کارگاه کوچک و متوسط ساخت: لحیم برای ساخت بدنه + جوش نقطهای برای تثبیت، تعمیر و پر کردن حفره. این ترکیب رایجترین چیدمان است.
- کارگاه تولیدی بزرگ و کار سنگدار ظریف: لیزر، به شرطی که حجم کار هزینه آن را جبران کند. خیلی از این کارگاهها یک جوش نقطهای هم کنار لیزر دارند.
- تازهکار با بودجه محدود: با لحیم شروع کنید و اولین دستگاه جوش طلاسازی که میخرید، جوش نقطهای باشد.
۷ اشتباه رایج در جوشکاری طلا
بیشتر جوشهای ضعیف، سیاه یا سوراخشده از دستگاه نیست؛ از چند اشتباه تکراری است. این هفت مورد در همه روشها دیده میشوند، اما در جوش نقطهای و لیزر اثرشان بیشتر است.
۱. جوش دادن روی سطح کثیف
چربی، اثر انگشت، بقایای پولیش یا روانساز قدیمی باعث تخلخل (حبابهای ریز داخل جوش) و لکه سیاه میشود. قبل از جوش، محل اتصال را با الکل یا اولتراسونیک تمیز کنید.
۲. فاصله زیاد بین دو قطعه
جوش نقطهای و لیزر فلز اضافه نمیکنند؛ فقط لبهها را ذوب میکنند. اگر بین دو قطعه فاصله باشد، اتصال ناقص و شکننده میشود. لبهها را کامل به هم بچسبانید و اگر فاصله هست، از سیم پرکننده همعیار استفاده کنید.
۳. بیتوجهی به گاز آرگون
کپسول خالی، شیلنگ نشتی یا دبی نادرست گاز، نقطه جوش را سیاه و شکننده میکند. اگر جوشهای شما ناگهان تیره شدند، اول گاز را چک کنید، نه دستگاه را.
۴. سوزن کند یا آلوده
سوزن تنگستنی که نوکش گرد شده یا طلا به آن چسبیده، قوس را پخش میکند و نقطه جوش بزرگ و نامرتب میشود. نوک سوزن را مرتب تیز کنید؛ قطر مناسب هر کار را در [راهنمای انتخاب سوزن (الکترود)] آوردهایم.
۵. یک تنظیم برای همه فلزات
طلای ۱۸ عیار زرد، طلای سفید، نقره و پلاتین هرکدام انرژی و زمان پالس متفاوتی میخواهند. نقره حرارت را سریع پخش میکند و انرژی بیشتری میخواهد. قبل از کار اصلی، روی یک تکه ضایعات از همان فلز تست بزنید.
۶. جوش دادن با اتصال ضعیف بدنه
در جوش نقطهای، جریان از انبر به قطعه میرسد. اگر انبر قطعه را محکم نگیرد یا کثیف باشد، جرقه میزند و جای سوختگی روی قطعه میماند. انبر را تمیز نگه دارید و نزدیک محل جوش بگیرید.
۷. انتخاب روش اشتباه برای کار سنگدار
شعله مستقیم نزدیک سنگهایی مثل زمرد، فیروزه یا مروارید ممکن است باعث ترک یا تغییر رنگ شود. اگر باز کردن سنگ ممکن نیست، از جوش نقطهای یا لیزر استفاده کنید و جوش را در چند پالس کوتاه بزنید تا حرارت جمع نشود.
برای نمونه عملی همه این نکات، مقاله [زنجیر طلای پاره را چطور بدون رد جوش میدهند؟] را بخوانید.
مشاوره رایگان برای انتخاب دستگاه جوش
نمیدانید کدام روش به کار شما میخورد؟ نمونه کارتان را به کارگاه ایما بیاورید یا عکسش را بفرستید؛ روی دستگاه تست میکنیم و مناسبترین گزینه را پیشنهاد میدهیم.